Toen mijn lichaam nee zei

"Ik dacht dat ik het wel aankon. Dat dácht ik altijd." Marieke (48) werkte 22 jaar in de ouderenzorg. Eerst als verzorgende, later als teamleider op een gesloten dementie-afdeling. Ze was de vrouw die extra diensten draaide, die collega's opving en die nooit klaagde. Tot haar lichaam op een dinsdagochtend in november gewoon niet meer uit bed kwam.

"Ik lag daar en ik huilde. Niet om iets specifieks. Ik huilde om alles tegelijk en om niets tegelijk. Mijn man belde de huisarts. Die zei één woord: burn-out." Marieke's verhaal is het verhaal van duizenden zorgprofessionals in Nederland. Volgens het CBS heeft ruim één op de vijf werknemers in de zorg burn-outklachten, het hoogste percentage van alle sectoren.

De sluipende jaren daarvoor

Achteraf ziet Marieke de signalen. "Ik sliep al maanden slecht. Ik werd om drie uur wakker met een lijstje in mijn hoofd: bewoner A moet naar het ziekenhuis, bewoner B is onrustig, er is weer iemand ziek gemeld. Ik lag te malen tot de wekker ging."

Ze at onregelmatig, dronk 's avonds een glas wijn "om af te schakelen", en had al een jaar geen boek meer uitgelezen. "Ik kon me niet meer concentreren. Op tv-series, op gesprekken met mijn dochters, op wat dan ook. Alles voelde als ruis."

De klassieke signalen van een burn-out in de zorg staan hieronder, Marieke had ze bijna allemaal:

Aanhoudende uitputting die niet meer weggaat met een vrij weekend
Cynisme of emotionele afvlakking tegenover cliënten ("ik voelde niks meer als er iemand overleed, en dat vond ik zó eng")
Piekeren in de nacht, moeite met inslapen of vroeg wakker worden
Fysieke klachten: hoofdpijn, hartkloppingen, gespannen schouders, maag- en darmklachten
Het gevoel niet meer goed te kunnen prioriteren of beslissingen te nemen
Prikkelbaarheid thuis, terwijl je op het werk je masker nog wel ophoudt

"Het rare is: op de werkvloer functioneerde ik nog gewoon. Ik was er goed in geworden om te doen alsof. Dat is misschien wel het meest sluipende aan een zorg-burn-out. Je bent getraind om anderen op de eerste plaats te zetten. Jezelf negeren is een beroepsvaardigheid geworden."

Waarom juist de zorg?

Burn-out is geen kwestie van "niet stevig genoeg zijn". Het is een uitputting van het zenuwstelsel na langdurige overbelasting. In de zorg komen risicofactoren samen: hoge werkdruk, personeelstekorten, onregelmatige diensten, emotioneel zwaar werk, en een cultuur waarin "zorgen voor jezelf" vaak achteraan komt.

Neurobiologisch gebeurt er iets concreets. Bij chronische stress blijft je sympathische zenuwstelsel ("gas erop") aanstaan. Je cortisolniveau raakt ontregeld, je hartritmevariabiliteit (HRV) daalt, en je lichaam vergeet hoe het moet ontspannen. Op een gegeven moment slaat de stoppenkast door. Wat je dan voelt is niet zwakte, het is een biologische noodrem.

Het eerste gesprek

Marieke kwam bij Praktijk Levenswerk terecht via haar huisarts. "Ik had geen idee wat ik moest verwachten. Ik was bang dat ik weer zo'n cursus 'time management' kreeg." Wat ze kreeg was iets anders. In het eerste gesprek ging het niet over roosters of assertiviteit. Het ging over haar lichaam.

"Arjo vroeg: waar voel je het? En toen begon ik pas te merken dat mijn borstkas al maanden strak stond. Alsof er een band omheen zat. Ik was zo gewend geraakt aan dat gevoel dat ik niet meer wist dat het er was."

De behandeling combineerde verschillende sporen. Dat is bij burn-out vaak nodig, één techniek is zelden genoeg. Zie ook onze uitgebreide pagina over burn-outbehandeling.

Ademtherapie: het zenuwstelsel resetten

"Klinkt zweverig, was het niet." Via ademtherapie leerde Marieke haar nervus vagus te activeren, de zenuw die je lichaam vertelt dat het veilig is om te ontspannen. Trage uitademingen, buikademhaling, momenten van rust doseren over de dag. "De eerste week viel ik in slaap op de mat. Mijn lichaam had zo'n honger naar rust."

EMDR voor de opgeslagen momenten

Er waren beelden die bleven terugkomen. Een bewoner die 's nachts overleed terwijl zij alleen op de afdeling was. Een agressieve familie die haar in een hoek dreef. Met EMDR werden die herinneringen minder geladen. "Ze zijn er nog, maar ze grijpen me niet meer bij de keel."

Gestalt en focustherapie voor het patroon

Waarom zei Marieke nooit nee? Via Gestalt-therapie en focustherapie ontdekte ze een oud patroon: als oudste dochter in een gezin met een zieke moeder had ze al vroeg geleerd te zorgen. "Ik dacht dat ik voor de zorg gekozen had. Eigenlijk had de zorg mij gekozen, lang daarvoor."

Wat herstel écht is

"Ik dacht dat herstel betekende: weer terug naar hoe het was." Dat bleek niet de bedoeling. "Hoe het was, is precies wat me kapot heeft gemaakt." Herstel bij een burn-out is geen terugkeer, maar een ombouw. Andere grenzen, andere signalen serieus nemen, ander werk misschien.

Marieke werkt nu 24 uur per week, in de dagbesteding. Geen nachtdiensten meer. Ze heeft geleerd om drie keer per dag even stil te staan bij haar lichaam. En ze zegt vaker nee, "en de wereld is niet ingestort".

Het herstel duurde ruim een jaar. Dat is normaal. Onderzoek laat zien dat een volledig herstel van een burn-out gemiddeld tussen de 12 en 24 maanden duurt, afhankelijk van de ernst en de aanpak.

Herken je jezelf in het verhaal van Marieke?

Werk je in de zorg, het onderwijs of een ander vak waar je continu voor anderen zorgt? En herken je één of meer van deze signalen, de slapeloze nachten, de emotionele afvlakking, het lichaam dat protesteert? Wacht niet tot je écht omvalt. Vroeg ingrijpen maakt het herstel korter en het risico op terugval kleiner.

Bij Praktijk Levenswerk werken we bij burn-out met een combinatie van ademtherapie, EMDR, brainspotting, gestalt en focustherapie. Geen wachtlijst, intake binnen 14 dagen. Vaak (deels) vergoed via de aanvullende verzekering, zie onze tarieven en vergoedingen.

Meer lezen? Op onze burn-outpagina vind je uitgebreide informatie over de aanpak, de wetenschappelijke onderbouwing en meer verhalen. Of neem direct vrijblijvend contact op, één gesprek kan al veel verhelderen.

*Marieke is een pseudoniem. Haar verhaal is met haar toestemming gedeeld en op onderdelen geanonimiseerd om haar privacy te beschermen.*

Burn-out in de zorg: het verhaal van Marieke