Wat is PTSS?

Posttraumatische stressstoornis (PTSS) is een psychische aandoening die kan ontstaan na het meemaken van een schokkende, overweldigende gebeurtenis. Het is belangrijk te weten: niet iedereen die iets traumatisch meemaakt, ontwikkelt PTSS. Slechts 7-8% van de mensen die een potentieel traumatische gebeurtenis meemaken, ontwikkelt uiteindelijk deze stoornis.

PTSS is niet hetzelfde als 'trauma hebben'. Een traumatische ervaring is een schokkende gebeurtenis die potentieel overweldigend is. Psychotrauma ontstaat wanneer die ervaring niet volledig verwerkt wordt. PTSS is de specifieke, classificeerbare stoornis die daaruit kan voortkomen - met een herkenbaar klachtenpatroon.

De drie kernsymptomen van PTSS

PTSS kent drie kernsymptoomclusters die samen aanwezig moeten zijn voor de diagnose:

1. Herbeleving

Opdringerige herinneringen (intrusies) die ongewild terugkomen
Nachtmerries over de gebeurtenis
Flashbacks - het voelt alsof het opnieuw gebeurt, op dit moment
Intense lichamelijke reacties bij triggers die aan de gebeurtenis herinneren

2. Vermijding

Vermijden van gedachten en gevoelens die aan het trauma herinneren
Vermijden van plaatsen, mensen en situaties die ermee verbonden zijn
Emotionele verdoving: het gevoel alsof je niets meer voelt
Een gevoel van onthechting van je omgeving en de mensen om je heen

3. Verhoogde prikkelbaarheid (hyperarousal)

Slaapproblemen of moeite met in slaap vallen
Prikkelbaarheid of plotselinge woede-uitbarstingen
Concentratieproblemen
Een overdreven schrikrespons bij onverwachte geluiden of situaties
Voortdurende waakzaamheid (hypervigilantie)

Belangrijk: de klachten moeten langer dan één maand aanwezig zijn, significant lijden veroorzaken én direct gekoppeld zijn aan een identificeerbare traumatische gebeurtenis.

PTSS versus Complex PTSS

Naast 'gewone' PTSS bestaat er ook Complex PTSS (C-PTSS). Dit ontstaat bij meervoudig, langdurig trauma - vaak interpersoonlijk en vroegkinderlijk. De klachtenpresentatie is veel breder en vraagt om een intensiever behandeltraject. Denk hierbij aan diepgaande problemen met zelfbeeld, emotieregulatie en het aangaan van relaties.

Wat gebeurt er in je lichaam?

Bij onverwerkt psychotrauma blijft het brein een gevaarsignaal afgeven, ook als er geen actueel gevaar is. Het zenuwstelsel zit als het ware 'vast' in een verhoogde alarmstand. Dit uit zich in:

Verhoogde glutamaatwaarden, waardoor je sneller getriggerd wordt
Chronische activatie van de amygdala, de gevaardetector van het brein
Onderfunctie van de prefrontale cortex, waardoor remming minder goed werkt
Lichamelijke klachten als directe uiting van de aanhoudende stressrespons

Het begrijpen van dit proces is al therapeutisch. Wanneer je snapt wat er in je lichaam en brein gebeurt, neemt de angst voor de klachten zelf af.

Drie pijlers van herstel

Herstel na een traumatische ervaring vraagt om een samenspel van drie elementen:

Cognitieve verwerking

Het vermogen om de ervaring te begrijpen en te benoemen. Nadenken over oorzaak, betekenis en gevolg. Let op: te veel 'in het hoofd' blijven zonder emotionele doorwerking kan herstel vertragen.

Emotionele verwerking

Het toelaten en doorvoelen van angst, verdriet, boosheid en schaamte. Niet vermijden of wegduwen. Dit is essentieel - ook voor mensen die geneigd zijn alles te rationaliseren.

Betekenisverlening

Hoe geef je betekenis aan wat er is gebeurd? Negatieve betekenisverlening zoals schaamte, zelfverwijt en schuld vertraagt herstel. Positieve, realistische betekenisverlening is de krachtigste herstelfactor. De omgeving speelt hierin een cruciale rol door opvang en validatie.

Welke behandelingen helpen?

Er zijn verschillende bewezen effectieve behandelvormen bij PTSS:

EMDR

Eye Movement Desensitization and Reprocessing - de gouden standaard bij PTSS. Je wordt kort teruggebracht naar de belastende herinnering terwijl de therapeut afleidende prikkels aanbiedt. Klachten verminderen vaak snel.

Brainspotting

Een lichaamsgerichte methode waarbij blikveld en lichamelijke activatie worden verbonden. Vooral effectief bij diepere, somatisch opgeslagen trauma's.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

Werkt aan disfunctionele gedachten en vermijdingsgedrag rondom de traumatische herinnering.

Lichaamsgerichte therapie

Werkt via het lichaam naar verwerking. Denk aan Somatic Experiencing, sensorimotorische psychotherapie of ademwerk.

Bij Praktijk Levenswerk combineren we onder andere EMDR en Brainspotting voor een diepere en completere verwerking.

Wat kun je zelf doen?

Herken je jezelf in bovenstaande klachten? Dan is het belangrijk om te weten: PTSS is goed behandelbaar. Schroom niet om professionele hulp te zoeken. Daarnaast helpt het om:

Open te zijn naar mensen die je vertrouwt over wat je doormaakt
Structuur en rust in je dagelijks leven in te bouwen
Lichaamsgerichte ontspanningsoefeningen te doen, zoals ademhalingsoefeningen
Te begrijpen dat je klachten een normale reactie zijn op een abnormale gebeurtenis

Hulp nodig?

Bij Praktijk Levenswerk bieden we gespecialiseerde traumaverwerking met behulp van onder andere EMDR, Brainspotting en lichaamsgerichte therapie. Je hoeft er niet alleen doorheen - neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.

Omgaan met PTSS: Wat het is, hoe het werkt en wat je eraan kunt doen